Statiegeld definitief ingevoerd per 1 juli 2021

Hoe een surfer de statiegeld impasse doorbrak

Meer dan 20 jaar is gepoogd statiegeld in te voeren. Telkens wist het bedrijfsleven uitstel te ritselen tot een volgend kabinet. Waarna het spel opnieuw begon. De Plastic Soup Surfer hielp de doorbraak op statiegeld forceren met verschillende creatieve campagnes

This page in English

Hoe een surfer hielp de doorbraak op statiegeld te forceren

25 april 2020 werd officieel besloten 15 cent statiegeld op flesjes te verplichten met ingang van 1 juli 2021. Een historische overwinning op de lobby van het bedrijfsleven.

(English press here)

De directe aanleiding voor deze beslissing is de 'Plastic Soup Surfer petitiemotie': De politieke belofte uit 2017 om "plastic flesjes in het zwerfafval met minimaal 90% terug te dringen binnen 3 jaar".

Er komen in Nederland er jaarlijks 70 miljoen plastic flesjes op straat, in de berm, strand en natuur terecht. Statiegeld helpt dit voorkomen.

Deze politieke belofte is de doorbraak geweest in de jarenlange pogingen vanuit het bedrijfsleven om statiegeld op blikjes en flesjes af te houden of af te schaffen. Deze slimme kanteling in het vastzittende statiegeld-dossier werd bereikt door een frisse blik. Bedrijfsleven en milieuorganisaties hadden met hun lobbystrategieën de politici van de verschillende politieke kleuren in de loopgraven gedwongen. Elk besluit en compromis van de oppositie werd gepareerd met uitstel voor het bedrijfsleven.

De zogenoemde 'Plastic Soup Surfer motie' (16 februari 2017) bracht een opmerkelijke oplossing: Ten eerste werd de strijd gesplitst. Eerst flesjes, daarna pas blikjes. Ten tweede ging het om het resultaat; 'schoon', in plaats van de discussie over de invoering van de  statiegeldmachines; het middel. PvdA staatsecretaris Dijksma en vervolgens D66 staatsecretaris Van Veldhoven begrepen deze aanpak en omarmden de motie

(De door de Plastic Soup Surfer zelfgeschreven motie werd zonder stemming overgenomen door het kabinet - een unicum in de parlementaire geschiedenis.)

Om aandacht te richten op zijn petitie voor statiegeld op kleine flesjes ondernam Merijn Tinga, alias de Plastic Soup Surfer een record surfexpeditie over de Noordzee. Hij surfte op 2 september 2016 (als eerste) van Scheveningen naar Engeland. Hij deed dit bovendien op een kitesurfboard gemaakt van plastic flesjes.

De campagne

De record Noordzee oversteek, de petitie aanbieding en de motie overval. 15 maart 2018

3X Waarom statiegeld belangrijk is:

  1. 1. Plastic Soup

    It prevents littering and pollution of the environment.

  2. 2. Recycling

    It makes for high grade recycling. A plastic bottle will actually return as a plastic bottle - No downcycling.

  3. 3. Throw away culture

    This measure changes behavior and sees to revalue materials and products. An important step toward sustainability within a society designed around 'single use' and 'throw away'.

Het spel met Coca Cola & Appie

Om het bedrijfsleven te wijzen op hun verantwoordelijkheid in het voorkomen van zwerfafval werd de 'From Source to Sea' campagne opgezet. De Plastic Soup Surfer peddelde op een 'SUP'-board gemaakt met plastic zwerfflesjes de gehele rivier de Rijn af - van de bron naar de monding - meer dan 1000 kilometer.

Vervolgens gingen we met de flesjes die we uit de rivier hadden opgevist naar de 10 directeuren en CEO's van de tien bedrijven die statiegeld tegenhielden in Nederland. Van Coca Cola tot Albert Heijn. Om toegang te krijgen tot de bestuurskamers maakten we gebruik van gerechtsdeurwaarders. Dit was mogelijk door slimme inzet van een juridisch middel uit het patentrecht - het Desbewustheidsexploot.

Met deze campagne vergrootten we de spanning tussen frisdrankmaatschappijen en supermarkten. Supermarkten die volledig tegen statiegeld zijn. Frisdrankmaatschappijen die het zien als oplossing maar gehouden zijn aan afspraken met de supermarkten uit het verleden. Verschillende nationale TV en radio programmas berichten over deze campagne en strijd achter de schermen.

Confrontatie directeuren

Met een gerechtsdeurwaarder betrokken we directeuren in de statiegeld discussie. Het 'desbewustheidsexploot' (uit het patentrecht) maakte bedrijven en bestuurders 'formeel bewust' en daarmee verantwoordelijk voor plasticsoep uit hun productie.

Snelle statiegeldgeschiedenis

Jaren ’80: Statiegeldautomaten doen hun intrede in supermarkten.

Jaren ’90: Opmars van kleine plastic flesjes. Deze flesjes worden onder druk van het bedrijfsleven buiten de statiegeld verplichting gesteld. De kleine plastic flesjes zouden slechts een tijdelijke trend zijn.

1998-2002: Minister Pronk (kabinet-Kok II) stelt voor om statiegeld op flesjes en blikjes in te voeren. Maar verliest onder druk van het bedrijfsleven.

2007-2010 Staatssecretaris Van Geel wil onder druk van bedrijfsleven geheel van statiegeld af. Als alternatief zou er strenger gecontroleerd worden op vervuilers.

2012: Staatssecretaris Atsma in maart 2012 noemt statiegeldsysteem voor plastic flessen 'peperduur'. Het Wagenings onderzoek blijkt doorgestoken kaart.

2015: Milieuorganisatie Recycling Netwerk weet ter nauwe nood te voorkomen dat statiegeld (op grote plastic flessen) als geheel werd afgeschaft.

2017: De 'Plastic Soup Surfer' biedt in de Tweede Kamer 55 duizend handtekeningen aan voor de uitbreiding van statiegeld op kleine plastic flesjes. Hij overvalt de aanwezige kamerleden met de 'Plastic Soup Surfer Motie'. Deze motie wordt door alle aanwezige woordvoerders (VVD, CDA, PVDA, D66, Groenlinks, PvdD, SP, 50plus) ondertekend. Twee dagen later wordt deze motie door toenmalig staatsecretaris Sharon Dijksma (PVDA) zonder stemming overgenomen door het kabinet. (uniek in de parlementaire geschiedenis)

De kracht van deze motie zat in de splitsing van de statiegeld loopgraven-oorlog. Eerst flesjes bevechten. Daarna pas blikjes. Plus de motie gaat over het resultaat: 'schoon' in plaats van het middel: de statiegeldmachines. Zonder meerderheid in het kabinet wist van Veldhoven de motie in te zetten en zo ook CDA en VVD mee te krijgen. De politieke doorbraak.

2017: De Statiegeld Alliantie wordt 27 november 2017 gelanceerd. Door Recycling Netwerk met hulp van GoClean de Liemers.

2018: Plastic Soup Surfer gaat met gerechtsdeurwaarders langs de 10 directeuren van bedrijven die statiegeld tegenhouden in Nederland. oa. de directeuren en bedrijven Coca Cola, Heineken, Albert Heijn, Jumbo, Aldi, Lidl, Pepsico. Er tekent zich een tweedeling af tussen frisdrankmaatschappijen die vóór statiegeld uitbreiding zijn (fles en blik) en de supermarkten die tegen invoering zijn.

2019: Scoop. Kersverse woordvoerder CDA Maurits von Martels verklaart voor de camera van de Plastic Soup Surfer dat hij voor statiegeld op blikjes en flesjes is. Een politieke kanteling na 20 jaar statiegeld strijd.

2020: Vrijdag 24 april is de 'Plastic Soup Surfer petitiemotie' bekrachtigd De verwachting is dat dit besluit en de uitvoering hiervan tevens de deur openzet voor statiegeld op blik.

De politieke doorbraak

Sharon Dijksma (PVDA) en daarna Stientje van Veldhoven (D66) in het volgende kabinet omarmden de 'Plastic Soup Surfer motie'. Hiermee wisten ze de impasse op statiegeld te doorbreken.

De politieke kanteling (2019)

De politieke kanteling is compleet als CDA een nieuwe woordvoerder krijgt op statiegeld. Maurits von Martels is uitgesproken voorstander van statiegeld op zowel flesjes als blikjes. Met deze kanteling is statiegeld onvermijdelijk geworden. De Plastic Soup Surfer krijgt de scoop - de dag voor het zomerreces van 2019

Samenwering activisten

Dit besluit op statiegeld is een geweldig resultaat van samenwerking tussen vele verschillende milieuorganisaties die allen hun eigen kracht hebben benut om dit voor elkaar te krijgen. Met name de Zwerfinator,  GoClean de Liemers en een groot aantal zwerfafval rapers is cruciaal geweest in het op de agenda houden van het onderwerp.

Ons volgende doel in het verder terugdringen van de wegwerpcultuur is blik.

Zwerfinator x Soup Surfer Collab

Statiegeld is een tastbare maatregel. Voor veel activisten was dit een speerpunt geworden. De Zwerfinator heeft met zijn nauwkeurige data gericht aanpak het verschil gemaakt.