Het probleem, de oplossing en wat jij kan doen.

Plastic soep en de plastic vervuiling in Nederland

De aandacht voor de plastic soep en de plastic vervuiling is enorm toegenomen in korte tijd. In de kranten, televisie en spreekbeurten. Van alle milieuproblemen is dit probleem het meest zichtbaar en tastbaar. Bovendien hebben we elke dag met plastic te maken.

Wat is Plastic Soep?

Plastic afval in zee

Per minuut belandt er een hoeveelheid plastic afval in onze oceanen die gelijk staat aan de inhoud van een vuilniswagen. Elke minuut weer. Plastic vergaat niet. Alles wat er in zee terecht komt hoopt dus op. Het brokkelt af in kleinere stukjes waarin dieren verstrikt kunnen raken of aan kunnen zien als voedsel. Vrijwel alle  plastic afval dat in zee of de oceaan terecht komt zinkt op den duur naar de bodem door algengroei. Sommige grotere stukken die bijzonder goed drijven worden met de zeestromen meegevoerd naar het midden van de oceaan. Daar blijven deze stukken in rondjes dobberen. Alle grote oceanen hebben zo'n plek waar plastic ophoopt. Dat is de echte 'plasticsoep' maar inmiddels wordt het woord 'plasticsoep' gebruikt voor alle plekken waar je veel plasticafval in de natuur vind.

Plastic soep oplossing?

De 'Ocean Cleanup' van Boyan Slat is van alle opruim acties de bekendste. Maar om de plasticsoep echt aan te pakken is veel belangrijker om op de stranden of in de rivieren op te ruimen. Veel beter en belangrijker is om op land voorkomen dat plastic afval in de natuur en in het water beland. Opruimen is dus geen oplossing. Het is dweilen met de kraan open.

Microplastic

Plastics brokkelt door zonlicht, golven en wind af tot mini-stukjes: microplastics. Deze stukjes worden uiteindelijk zo klein dat je ze alleen nog met een microscoop kan zien. Als ze zo fijn zijn geworden kunnen ze ook in de lucht terecht komen en worden ingeademd

Plastic gezondheid zee

Bijna alle zeevogels hebben plastic in hun maag. Honderdduizend zeezoogdieren sterven jaarlijks aan de gevolgen van plasticafval. Naast de ophoping van plastic in onze oceanen, zeeën en meren bevatten plastics ook allerlei (giftige) toevoegingen. Er zijn steeds meer zorgen dat deze toevoegingen (additieven) ook negatieve effecten hebben op de gezondheid van de mens.

Plastic vervuiling in de Biesbosch

Ook in Nederland vind je 'Plastic Soep'. Dagelijks stroomt er plastic vanuit het binnenland naar zee. Dat zie je pas goed als de rivieren door hoogwater buiten hun oevers treden en het plastic achterblijft in de struiken.

De oorzaak, gevolg en aanpak

Plastic afval

De naam ‘plasticsoep’ slaat dus op de gebieden midden op de oceanen waar het drijvende plastic zich ophoopt ten gevolge van de ronddraaiend zeestromingen. Maar 1% van alle plastic die in zee terecht komt blijven drijven. Ongeveer 5% spoelt aan, en veruit het grootste deel zinkt dus naar de bodem. De soep is dus eigenlijk meer een verdunde bouillon.

Pas eind jaren 50 zijn we plastic op grote schaal gaan toepassen voor verpakkingen en wegwerpproducten. Nog geen 70 jaar later is het milieu vergeven van het plastic afval: van de toppen van de Himalaya tot de bodem van de diepste zee-trog, van de noordpool tot het meest verlaten eiland ter wereld, van de alg tot de in de grootste walvis: overal wordt plastic aangetroffen. Waar komt dit plastic vandaan? Dit is plastic afval dat niet is opgehaald door vuilniswagens - in veel arme landen rijden geen vuilniswagens. Of het is plastic afval dat is weggewaaid van vuilnisbelten - in Nederland hebben we geen vuilnisbelten meer maar verbranden we alles. Of het is plastic zwerfafval dat van straat in het water belandt - dat zie je in Nederland ook.  

Plastic recycling

De echte problemen met plastic beginnen dus ver voordat het afval het midden van de oceaan bereikt, ver voordat het via de rivieren in zee stroomt, ver voordat het op de oevers of in riolen terecht komt: het echte probleem begint op land met het plastic dat niet wordt opgehaald of op straat beland. Het plastic dat eenmaal in zee, in de natuur of op straat heeft gelegen is te vies om nog te recyclen. Alleen schoon en goed gescheiden plastic afval is goed te recyclen. Daarvoor moet plastic afval worden ingezameld bij bedrijven en huishoudens. Dan nog wordt het meeste plastic afval verbrand en niet gerecycled

Je begrijpt nu dus dat je plastic soep niet aanpakt door beter te gaan recyclen. Recyclen gebeurd alleen met plastic afval dat al goed is ingezameld. Terwijl de plastic soep nu juist het gevolg is van  plastic dat niet is ingezameld. 

(Bekijk hier de film ‘From Source to Sea’ waarin de Plastic Soup Surfer op een surfboard gemaakt van plastic afval de gehele rivier de Rijn af peddelt van de bron naar de monding (+1000km) en onderweg op zoek gaat naar plastic afval.)

Echte oplossingen om dit probleem bij de kern aan te pakken beginnen op land. Bij de bron.

Wegwerpplastic

Wegwerpplastic

Veruit de grootste hoeveelheid plastic afval dat dagelijks in zee belandt komt daar via de grote rivieren in ontwikkelingslanden. Landen waar het ophalen van huisvuil slecht is geregeld en waar nauwelijks vuilniswagens rondrijden. Landen waar huisvuil op vuilnisbelten wordt gekieperd die open en bloot liggen. Net als in Nederland is het overgrote deel van het huisvuil eenmalig wegwerpplastic. Plastic dat nadat het gebruikt is vrijwel geen waarde meer heeft en dus wordt afgedankt. (Wereldwijd wordt er maar zeer weinig plastic gerecycled (minder dan 20%) Ondanks dat we in Nederland voorop lopen in techniek en afvalverwerking wordt ook hier het merendeel van het huishoudelijk plastic niet of slecht gerecycled.)

Bronnen in Nederland

In vergelijking met ontwikkelingslanden is in Nederland het ophalen en de verwerking van huisvuil geweldig geregeld. De kans dat plastic dat je thuis in de vuilniszak doet alsnog in het milieu terecht komt is daardoor zo goed als nul. (Bepaald bedrijfsafval wordt overigens soms nog wel naar ontwikkelingslanden gestuurd waar het lot van het afval minder zeker is.)

 Toch zijn er allerlei manieren waarop in Nederland alsnog plastic in het milieu terecht komt: door achteloosheid, verlies of door opzet. Bouwmaterialen als piepschuim en folies die wegwaaien van bouwterreinen en akkerland, overvolle afvalbakken, vogels en andere dieren die vuilnisbakken leeghalen, moedwillig uit in de berm gegooid afval en achtergelaten picknick afval.

Bronnen zwerfafval in Nederland

Waar komt zwerfafval vandaan in Nederland? Hoor het van specialist Dirk 'Zwerfinator' Groot

De plastic paradox

Het grootste gedeelte van het zwerfafval bestaat uit op straat gebruikte wegwerpverpakkingen. Heel-goedkope plastic verpakkingen die bedoeld zijn om heel kort gemak te dienen. Dat terwijl het materiaal niet gemakkelijk is in de omgang. Je moet er voorzichtig mee omgaan. Je moet jezelf ervan verzekeren dat het absoluut niet in de natuur beland: zeker net achterlaten of weggooien. Maar ook niet verliezen, laten slijten, afbreken of zelfs in een overvolle prullebak duwen. Erg onhandig dus materiaal eigenlijk terwijl het ons altijd wordt verkocht uit gemak. Ik noem dat de 'Plastic Paradox'  = de tegenstelling van plastic.

Hoeveelheden en verhoudingen zwerfafval in Nederland

Per jaar komen naar schatting meer dan 40.000.000 plastic flesjes op straat, berm, sloot en strand terecht.

 Een campagne die zich richtte op de veel als zwerfafval gevonden plastic snoepwikkels van het merk ANTAFLU leverde meer dan 19.000 foto’s op. Een campagne die zich richtte op de plastic resten van ‘knetterballen’ leverde meer dan 60.000 fotos op.

 (Voor een volledig overzicht van verhoudingen zwerfafval in stedelijke gebieden bekijk hier de data van zwerfafval raper Dirk ‘Zwerfinator’ Groot)

 De grootste directe bron aan microplastic is de slijtage van autobanden. Gemiddeld slijten de banden van een voertuig ongeveer 3kg kunststof-rubber af. Piepkleine deeltjes kunststof waarvan een gedeelte als fijnstof in de lucht terecht komt. (Bekijk hier het YouTube filmpje met de uitleg.)

Terug naar de snoepfabrikant

Als je wat belooft moet je het ook waarmaken. We gingen terug om te vragen hoe ver het stond met het vervangen van de plastic snoepwikkels met waspapier.

NEP oplossingen!

Waarom recycling, opvoeden en opruimen niet werkt

Vanuit supermarkten, frisdrankmaatschappijen en snoepfabrikanten wordt recycling, opvoedingen en opruimen als oplossing aangedragen.

Plastic Recycling is wat er met het plastic afval zou moeten gebeuren nadat het is gesorteerd. Het is de stap na de inzameling van het afval. Terwijl plastic vervuiling en zwerfafval juist voortkomt uit het afval dat niet is ingezameld.

Betere recycling zorgt er ook niet voor dat er minder plastic op de markt komt. Betere recycling zorgt er wel voor dat we mogelijk minder olie of andere grondstoffen hoeven te gebruiken om nieuwe producten te maken. Betere recycling zal dus niet voorkomen dat er zwerfafval ontstaat.

Plastic afval Opruimen is uiteraard van groot belang om te voorkomen dat de grotere delen plasticafval in het milieu blijven en daar de kans krijgen af te brokkelen tot kleinere deeltjes (microplastics) die vrijwel onmogelijk zijn op te ruimen. De vele miljoenen die in sommige gevallen zijn uitgetrokken om plastic afval op te ruimen hebben echter enkel zin als aan de andere kant wordt gezorgd dat er geen plastic afval meer bijkomt. Een deel van de energie

Er worden nog altijd enorme investeringen gedaan door de plastic producerende industrie. (Op dit moment wordt er bijvoorbeeld in Antwerpen een plasticfabriek gebouwd door INEOS dat met schaliegas uit Amerika nog goedkoper plastic bouwstenen zal produceren.) Wat nodig is dat we de wegwerpplastic kraan dicht draaien bij de bron.  

Opvoeden van kinderen en studenten en hen bijbrengen dat plastic een gevaar vormt voor het milieu is van groot belang. Dat zullen we moeten blijven doen. Tegelijk zien we dat de lage prijs en de mogelijkheden die het biedt in marketing en verpakking ervoor zorgen dat de omgeving helemaal wordt ingericht op ‘wegwerp’ en de cultuur zich daarop aanpast. Een wegwerpcultuur die in tegenspraak is met de verantwoordelijkheid die plastic in de omgang eist. In een dergelijke wegwerpcultuur lijkt verlies van plastic naar het milieu onvermijdbaar.

Echte oplossingen om de plastic vervuiling tegen te gaan

We hebben echte veranderingen nodig om de plastic vervuiling tegen te gaan. Onze hele maatschappij en omgeving is ingericht op eenmalig wegwerp plastic. Het gevolg dat we allemaal gewend zijn om alles wat we in handen krijgen af te danken na kort gebruik. Zelfs als je anders wil - met je herbruikbare beker en eigen bakjes - word je dat heel moeilijk gemaakt omdat winkels, stations, scholen er niet op zijn ingericht.

Frans Timmermans

In Februari 2019 brachten we 130 specialisten bijelkaar op de Plastic Avengers Conferentie. De vraag die we wilden oplossen: hoe komen we tot een duurzame omgang met plastic zonder de plastic vervuiling. Gezamenlijk stelden we 5 principes op in het 'Plastic Avengers Manifest'

Hiervan werd EU vice president Frans Timmermans officieel onze ambassadeur.

Statiegeld op bijvoorbeeld plastic flesjes is een goed voorbeeld. Statiegeld geeft een plastic flesje waarde nadat het is leeggedronken. De eigenaar zal zichzelf aanleren het terug brengen naar een inleverpunt. En mocht het toch op de straat belanden dan is er wel iemand anders die het opraapt voor het geld. (Bekijk hier de expeditie van de Plastic Soup Surfer die voor de doorbraak in de statiegelddiscussie in Nederland zorgde)

Statiegeld kan ook goed werken bij festivals om ervoor te zorgen dat bezoekers het wegwerpgedrag afleren en hun bekers niet meer op de grond gooien.

Overzicht 2019 met Timmermans

Overzicht van 2019 met de Plastic Avengers Conferentie en Frans Timmermans

Hoop

Heel anders dan de andere grote milieuproblemen waar we als wereld ook een oplossing voor moeten vinden is plastic vervuiling heel zichtbaar en tastbaar. Je kent de fotos van aangespoelde dolfijnen en zeevogels met plastic in hun maag. Het is niet te ontkennen dat  de mens met zijn slordige gedrag de oorzaak is.

 

Het resultaat van ander gedrag of regels zie je dan ook direct terug. Voer je statiegeld in dan ligt er dat jaar geen flesje meer in de berm. Voer je statiegeldbekers in op een festival dan is blijft het festivalterrein direct schoon. Elke maatregel die je neemt zie je direct het resultaat van terug. Gedrag verandert en wordt beloond. Duurzaam gedrag dat ook nodig is om de grote minder zichtbare milieuproblemen aan te pakken. Met het aanpakken van plastic pak je niet-duurzaam gedrag aan.

De eerste keer statiegeldbekers

Hoe doe je dat: statiegeldbekers invoeren op een feest dat gratis is voor de hele stad? Leiden was de eerste in Nederland! En het was een groot succes!